DİNSEL DÜŞÜNÜŞ TARİHİ

BİLİM VE ÜTOPYA
10.1994, s4-7

Maddi araçların simgeleri olan tinsel araçlar (balta : maddi araç, zihindeki balta simgesi : tinsel araç )

Nesne-simgeyi karıştırma (bezbebeğe iğneyi batırınca öleceği düşüncesi)

Simgenin nesneden bağımsızlaşması - ruh

Avcı-Toplayıcı : hayvan simgeleri ile büyü yaparak onları avlama, venüsler ile kadın doğurganlığı artsın diye

Mitoslar : simgeler + benzetmeler (insan-hayvan ilişkileri)

Toplum mitosu : Totem (toplumsal sürekliliği ve topluluk ilişkilerinin simgesi, güç sahibi)
Neolitik insan (üretimin başlaması) : analoji ile bitkilerin, yerden varolması, ölmesi ve yeniden doğması, toprağın anaya benzetilmesi. Bitkisel üretimi etkileyen doğa güçleri.

Ereksellik : yağmur yağıyorsa sebebi toplumun kötü olması

Göçebelerin yerleşikleri ezmesi ve tabakalı toplum. Yöneten-yöneten ayrımı, kent-sınıf-devlet-ideoloji oluşumu

MÖ 5000, Sümerli askerlerin yerlileri çalıştırması. Sümerli şamanların astroloji bilgileriyle tarım takvimi ve din adamı olmaları. Yıldızlardan bilgilerin öğrenilmesi ve yıldızların tanrılaştırılması (çiviyazısında ingir=tanrı=yıldız)

Tarım dışında soruların da sorulması ve sistematik yanıtlarla dinin oluşması

Enuma Eliş MÖ5000 Sümerlere dayanan ve MÖ2000’den kalan Babilonya destanıdır. Bu destanda tanrıların ayak işlerini görmesi için insan yaratılır. Tüm dinlerde de insanın yaratılış nedeni tanrıya kulluk etmektir. Uygulamada bu, din adamlarına kölelik olacaktır.

Kent devletlerinde yönetim teokrasiden krallık-askere geçer. Böylece asker yöneticilerin avukatları din adamları olur.

Eski Dünyada uygarlık Sümerlerden yayılmıştır, beraberinde dinsel düşünüş de.

Çoktanrılı inanç çift ve tek tanrıcılığa indirildi. İbraniler, İÖ1800’de Mezopotamya’nın Ur şehrinden ayrılıp, göçebe çobanlığa geçen bir halktı. Mezopotamya çoktanrıcılığını, Mısır dinini (öte dünya) ve atonculuğu (tek aton - güneş tanrısını kabul eden ancak sonradan Mısır’da yeniden çoktanrıcılığın geldiği din) tanıyorlardı. Yehova (savaş tanrısı) yanlarındaydı. Ancak yerleşik yaşama geçildiğinde yörenin bolluk ve aşk tanrılarının inancına geçen bazılarına, Yehova’nın din adamları şiddetle karşı çıktılar. Yehova’nın onlardan güçlü olduğunu, yenilgiler sıklaşınca da tek tanrı olduğunu öne sürdüler. Musa nedeniyle Museviler, soyundan geldikleri israil peygamberden dolayı İsrailoğulları denen halk tektanrıcılığı böylece icat etmiş oldu.

İsa ile tektanrıcılık evsenselleşmiştir.

Bu sırada Tanrı’da evrimleşir, Tevrat’ta Cennette dolaşan tanrının ayak seslerini Adem ile Havva duyabiliyorlardı. İncil’de Tanrının oğlu olabiliyordu. Kuranda ise bu nitelikle reddedilir.

Hıristiyanlığın Yayılışı : Romalılar dinlere hoşgörüyle yaklaşıyorlardı. Ancak İsa’nın ardında yoksul takımı vardı. Zenginleri lanetliyorlardı. Bu durumdan dolayı Roma Hıristiyanlığı ezecekken, St.Paulus ortaya çıktı ve yöneticiye karşı gelenin tanrıya karşı çıkacağı ortaya çıktı. Hizmet etmeyi korku ile yürekten yapmalarını karşılığını bu dünyada yada öbüründe alacaklarını vadetti. Sonunda böylesi köleleri, yoksulları uysallaştıracak din, MS325’de Bizans’ın devlet dini oldu.

Roma yıkılınca, Kilise yeraltından çıktı ve ortaçağda devlet işlerini üstlendi.

Endüstri devrimiyle, olayların ereğinden çok nedenine bakılmaya başlandı. İnanç yerine akıl ön plana çıktı. Sonra tekrar reddedilen din, laiklik-dinsel inançlara saygı sloganlarıyla tekrar kabul edildi. (Fransız Devrimiyle)